Voedselverlies aanpakken als lokaal bestuur

‍

1. (Her)bekijk het Online lab over voedselverlies van 22 juni 2026

Duik meteen voluit in het thema door het Online lab te herbekijken of de belangrijkste take-aways te lezen.

‍
2. Waarom inzetten op het verminderen van voedselverlies?

Het terugdringen van voedselverlies is een echte win-win voor alle betrokken actoren. Door voedselverlies te voorkomen:

• Vermijd je onnodige kosten. Niet alleen de waarde van het voedsel gaat verloren, maar ook de arbeid, energie en middelen die nodig waren voor de productie, verwerking, opslag en distributie ervan.
• Verklein je de ecologische voetafdruk. Minder voedselverlies betekent minder uitstoot van broeikasgassen, minder landgebruik en een lager verbruik van grondstoffen, energie en water.
• Vergroot je de beschikbaarheid van kwaliteitsvolle voeding. Door voedseloverschotten slim te herbestemmen, krijgen ze alsnog een nuttige bestemming, vaak met een belangrijke sociale meerwaarde. Denk bijvoorbeeld aan voedselbanken, sociale kruidenieren of buurtkeukens.

Lokale besturen kunnen een belangrijke rol spelen door actoren samen te brengen, initiatieven te ondersteunen en zelf het goede voorbeeld te geven.

‍

3. Hoe ga je aan de slag? Een overzicht van mogelijke acties

Er zijn verschillende manieren waarop lokale besturen voedselverlies kunnen helpen voorkomen of voedseloverschotten een nieuwe bestemming kunnen geven. Hieronder vind je een overzicht van mogelijke acties binnen verschillende schakels van de voedselketen.

‍

3.1 Herbestemming van overschotten: sociale distributieplatformen

Wanneer voedselverlies niet meer kan worden voorkomen, kan herbestemming een waardevolle oplossing bieden. Verschillende organisaties richten zich op het ophalen, herverdelen en valoriseren van voedseloverschotten. Daarbij combineren ze vaak sociale doelstellingen, zoals sociale tewerkstelling en samenwerking met OCMW's en welzijnsorganisaties.

Deze sociale distributieplatformen zorgen ervoor dat kwaliteitsvolle, gevarieerde en gezonde voeding terechtkomt bij mensen in een kwetsbare situatie, waardoor hun koopkracht wordt versterkt.

In Vlaanderen zijn inmiddels verschillende regionale Foodsavers-platformen actief die samenwerken met lokale besturen. Bekijk de verschillende regionale platformen hier en maak connectie met het netwerk. 

Inspirerende voorbeelden:

• Depot Margot in Limburg, een samenwerking met de voedselbank. 
• SAAMO Vlaams-Brabant ontwikkelde circulaire voedselhubs waar voedseloverschotten worden ingezameld, opgeslagen en herverdeeld binnen het sociale werkveld.
• De Sociale Circulaire Voedselhub Antwerpen geeft voedselstromen een optimale bestemming en voorkomt dat waardevolle voeding verloren gaat. Verschillende stadsdiensten en externe partners werkten extensief samen tijdens een innovatietraject dat leidde tot een gezamenlijke visie op een baanbrekende stedelijke voedselhub. 
• Robin Food in Leuven werkt rond de redding en herverdeling van voedseloverschotten via lokale samenwerkingen.
• Food Futuur is een lokaal voedseldistributieplatform binnen Welzijnsvereniging KINA en overkoepelt 10 gemeentes, van Boom tot Wijnegem.
  ‍

‍

3.2 Meten, verminderen en voorkomen van voedselverlies :

Begeleidingstraject voor grootkeukens

Woonzorgcentra, ziekenhuizen, bedrijfsrestaurants en scholen bereiden dagelijks grote hoeveelheden maaltijden. Toch gaat naar schatting 20 tot 40% van het voedsel verloren.

De kostprijs van één ton voedselverlies in een grootkeuken bedraagt gemiddeld tussen 1.500 en 2.500 euro. Door gericht te werken aan preventie kunnen grootkeukens hun voedselverlies vaak halveren, wat zowel financiële als ecologische voordelen oplevert.

‍

‍

FoodWIN begeleidt grootkeukens bij het meten en verminderen van voedselverlies. Tijdens een traject worden de verschillende bronnen van voedselverlies in kaart gebracht, wordt een actieplan opgesteld en worden verbeteracties geïmplementeerd.

Mogelijke acties zijn onder andere:

• betere productieplanning;
• optimalisatie van portiegroottes;
• verbeterd voorraadbeheer;
• sensibilisering van personeel en gebruikers;
• monitoring en opvolging van voedselverlies.

Voor Oost-Vlaamse en West-Vlaamse gemeenten bestaan er bovendien mogelijkheden voor financiële ondersteuning via initiatieven zoals Gemeente voor de Toekomst.

‍

Info en tarieven trainingen en trajecten Foodwin

Oost-Vlaamse en West-Vlaamse gemeentes kunnen voor dit traject financiële ondersteuning ontvangen: via gemeente voor de toekomst. 

• Info Oost-Vlaanderen‍
• ‍‍‍Info West-Vlaanderen

‍

Workshops voor hotels

Hotels zijn belangrijke ambassadeurs van een gemeente en kunnen duurzaamheid zichtbaar maken voor hun gasten. Door voedselverlies te verminderen, dragen hotels niet alleen bij aan een duurzamer voedselsysteem, maar realiseren ze vaak ook aanzienlijke kostenbesparingen.

In de modulaire opleidingen van FoodWIN kiezen hotels zelf welke thema's aan bod komen, zoals:

• efficiënt buffetbeheer;
• optimale portiegroottes;
• voorraadbeheer;
• het stimuleren van gasten om minder voedsel te verspillen;
• monitoring van voedselverlies.

• Info en tarieven trainingen en trajecten

‍

Inspirerende voorbeelden

Praktijkvoorbeelden tonen aan dat dergelijke trajecten snel meetbare resultaten opleveren, zowel op financieel als op ecologisch vlak. Benieuwd naar de concrete resultaten van zo een voedselverspillingstraject? 

Lees de ervaringen van Hotel Van der Valk.

AZ Sint Maria in Halle vermindert haar voedselverspilling met 23 procent

Ook WZC Ter Durme in Lokeren halveert zijn voedselverspilling na een intensief traject. 

Zorgbedrijf Antwerpen neemt actie in 3 woonzorgcentra met mooie resultaten. 

‍

3.3 Voedselverlies integreren in je voedselstrategie

Steeds meer steden en gemeenten werken aan een lokaal voedselbeleid of een bredere voedselstrategie. Voedselverlies vormt daarbij een belangrijk aandachtspunt, omdat het raakt aan thema's zoals duurzaamheid, sociale inclusie, circulaire economie en klimaatbeleid.

Mogelijke beleidsacties zijn:

• doelstellingen rond voedselverlies opnemen in de voedselstrategie;
• lokale actoren ondersteunen bij preventie en herbestemming;
• samenwerking stimuleren tussen voedselproducenten, retailers, sociale organisaties en burgers;
• voedselverlies integreren in gemeentelijke aanbestedingen en eigen grootkeukens;
• sensibiliseringscampagnes organiseren voor inwoners.

‍

‍

FoodWIN wordt graag betrokken bij de ontwikkeling en deelt graag haar expertise in voedselverlies in steden en gemeenten. Interesse? Neem vrijblijvend contact op. Ook bij Local4Food kan je terecht voor ondersteuning bij je voedselstrategie. 

‍

3.4 Sensibiliserings en participatietrajecten

‍VLACO ondersteunt steden, gemeenten en intercommunales bij het verminderen van voedselverlies en het sluiten van de biologische kringloop.

Via het programma Thuiskringlopen biedt VLACO opleidingen, campagnes, educatief materiaal en begeleiding aan lokale besturen. Samen met afvalintercommunales leidt VLACO bovendien compostmeesters of kringloopkrachten op: vrijwilligers die inwoners informeren over voedselverlies, thuiscomposteren, kringlooptuinieren en duurzaam omgaan met organische reststromen. Hierdoor vormen zij een belangrijke schakel in lokale sensibiliserings- en participatieprojecten

KostWinners van OVAM helpt lokale besturen met het verbeteren van afval- en materiaalbeheer door praktische ondersteuning en tools. Ze bieden studie- en kosten-batenanalyses voor afvalstromen, begeleiding bij lokale circulaire projecten, training voor ambtenaren, en sjablonen voor communicatie en beleidsvoering. Ook helpen ze bij het opstellen van actieplannen, het identificeren van subsidies en het monitoren van resultaten om kosten te verlagen en recyclage te verhogen.

4. Waar vind je financiering en ondersteuning

Verschillende organisaties bieden ondersteuning aan lokale besturen die willen inzetten op voedselverlies.

FoodWIN

Gespecialiseerd in het voorkomen van voedselverlies en voedselverspilling. FoodWIN begeleidt lokale besturen, grootkeukens, scholen, bedrijven en andere organisaties via opleidingen, metingen en begeleidingstrajecten.

Foodsavers

Richt zich vooral op de fase na preventie: het ophalen, herverdelen en valoriseren van voedseloverschotten, vaak gekoppeld aan sociale tewerkstelling en samenwerking met OCMW's en sociale organisaties.

OVAM

OVAM biedt kennis, tools en inspiratie rond afvalpreventie, circulaire economie en duurzame voedselketens.

Local4Food

Ook wij bieden concrete ondersteuning aan lokale besturen bij de ontwikkeling van lokaal voedselbeleid en voedselstrategieën met de focus op voedselverlies. Dit gebeurt onder meer via mentoringgesprekken, kennisdeling en (netwerk)activiteiten.

Go4Food

De Vlaamse voedselstrategie die het beleidskader biedt voor een duurzaam en toekomstgericht voedselsysteem in Vlaanderen.

VLACO en de compostmeesters (kringloopkrachten)

‍VLACO ondersteunt steden, gemeenten en intercommunales bij het verminderen van voedselverlies en het sluiten van de biologische kringloop.
‍

5. Andere relevante bronnen van partnerorganisaties

Meer informatie over Vlaanderen Circulair en meer specifiek de circulaire voedselketen

Beleidskader Voedselverlies van OVAM: de centrale kennisbron rond voedselverlies

Go4Food: Vlaamse voedselstrategie met focus op voedselverlies

‍

6. Niet te missen events rond het thema van voedselverlies

‍

FoodWaste Fest van Rikolto, dit keer op 28 september

Internationale dag tegen voedseverlies op 29 september
‍

‍

‍