1. Take-aways uit het Online lab over duurzaam aankopen van 19/03/2026

Raadpleeg de belangrijkste inzichten uit het Online lab of (her)bekijk de opname.
‍

2. Hoe starten met je aankoopbeleid? ‍

Stap 1 - Bepaal wat je wil veranderen (inhoudelijk)

Voor voeding betekent dit heel concreet dat je je als lokaal bestuur de volgende vragen stelt:

1. Waar zit vandaag je grootste impact? Veel vlees? Weinig bio? Veel voedselverspilling? 
2. Wat is je prioriteit? Klimaat (meer plantaardig, seizoensgebonden), gezondheid (evenwichtige maaltijden), of lokale economie (korte keten)
   ‍

Stap 2 - Kies je ambitieniveau (cruciale beslissing)

Kies expliciet welk ambitieniveau je kiest (je hoeft niet meteen "perfect" - maar je moet wel bewust kiezen):

• Basis: uitsluiten van slechte praktijken, laagdrempelig starten, bv: minimaal één vegetarische optie
• Significant: duidelijke duurzaamheidswinst, bv: structureel minder vlees
• Ambitieus: systeemverandering/innovatie, bv: korte keten integreren, transitieplan vragen aan cateraars
  ‍

Stap 3 - Ken je markt

Om te voorkomen dat er geen offertes komen, prijzen te hoog zijn of KMO's worden uitgesloten moeten criteria haalbaar zijn in verhouding tot de opdracht. 

Bv: Doe een snelle marktcheck: Kunnen cateraars dit leveren? Zijn bio-producten beschikbaar binnen budget? Zijn er lokale spelers die leveren aan jouw locatie(s)? Zijn er collectieve logistieke oplossingen (zoals coöperatieve distributieplatformen) in jouw regio?
‍

Stap 4 - Selecteer criteria (pas nu!)

Pas nu ga je criteria kiezen per type:

• Technische specificaties (eisen) - bv. % bio
• Gunningscriteria - bv. hoger % bio, innovatief menu
• Uitvoeringsvoorwaarden (controle) - bv. rapportering (aankoopbonnen) en monitoring voedselverspilling
  ‍

Stap 5 - Maak het controleerbaar

Heel belangrijk in deze stap is dat criteria meetbaar, controleerbaar en in verhouding zijn. 

Bv. niet: "duurzame maaltijden" of "meer vegetarisch" maar wel: "min. 20% (op basis van aankoopwaarde)", "min. 2 vegetarische dagen/week"of "rapportering via aankoopfacturen". 
‍

Stap 6 - Zie dit als een leerproces (niet één bestek)

Start met de basis en enkele significante criteria, evalueer dan en verhoog ambitie bij volgende aanbesteding. 

Je kan ambitieniveaus combineren en opbouwen in de tijd. 
‍

3. Waar vind je ondersteuning

MVOO-criteriatool

www.mvoocriteria.be

Met behulp van de MVOO-criteriatool verzamel je snel de meest recente criteria voor maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten (MVOO) voor je opdrachtdocumenten. Je kan zowel criteria m.b.t. selectie en uitsluiting, technische specificaties (eisen), gunningscriteria als uitvoeringsvoorwaarden selecteren. Daarbij kan je kiezen uit drie ambitieniveaus en zie je eveneens wat de relevante duurzaamheidsthema's zijn waarop het criterium betrekking heeft. Vervolgens kan je je selectie downloaden. Deze teksten kan je na controle en eventuele aanpassingen en aanvullingen overnemen in je opdrachtdocumenten. 

Helpdesk Vlaamse overheid

Heb je bepaalde twijfels over de criteria, dan kan je gewoon een mailtje sturen naar de mvoohelpdesk@vlaanderen.be voor (gratis) advies dat specifiek op maat is van jouw specifieke context. 
‍

4. Inspirerende praktijken

• Tweespan | Bioforum De bioboeren van Biograno werken samen met biologische verwerker La vie est belle rond de teelt, behandeling, verwerking en vermarkting van eiwithoudende gewassen. 
• De Stad Oostende biedt inspiratie met duurzame biogerechten
• De Provincie Antwerpen: Provincie streeft naar 100% duurzame aankopen en organiseert enkel nog duurzame evenementen. Met praktische gidsen ondersteunt provincie gemeentes om via aankopen en activiteiten een positieve impact te maken op klimaat en samenleving: Catering (dienst), Voeding en Dranken
• Wroeter vzw (Limburg): sociale organisatie die vanuit agro-ecologische principes werkt en lokale voeding koppelt aan professionele keukens en zorginstellingen. Toont hoe seizoensgebonden productie en vaste menustructuren van grootkeukens op elkaar afgestemd kunnen worden.
• Goutte (Limburg): initiatief dat agro-ecologische productie koppelt aan lokale horeca en cateringpartners. Vertrekpunt is seizoensgebonden, kleinschalige productie die zijn weg vindt naar professionele keukens via directe samenwerking en gedeelde planning.

‍

5. Relevante bronnen van partnerorganisaties:

Focus op carbon footprint:

Coolfood helpt organisaties de klimaatimpact van hun voedsel te verminderen door over te stappen op een meer plantaardig dieet.
‍

Focus op schoolmaaltijden:

SchoolFood4Change (SF4C)‍

SchoolFood4Change streeft ernaar schoolmaaltijden lekker en gezond te maken, zowel voor onze kinderen als voor de planeet. Om een gemeenschapsbrede verandering van het voedselsysteem mogelijk te maken, hanteert SF4C een holistische aanpak op 3 niveaus:

1. ontwikkeling van duurzame criteria en methoden voor voedselinkoop ( sustainable food procurement )
2. bevorderen van een voedingspatroon en kookwijzen die de gezondheid van de planeet ten goede komen: planetary health diets and cooking.
3. Invoering van een Whole School Food Approach

‍Rikolto

Als je als school, lokaal bestuur of organisatie aan de slag wilt gaan op rond gezonde, duurzame en toegankelijke voeding op school: Zie hier een handig door Rikolto samengesteld overzicht van (online) plekken waar je daarvoor terecht kan. 
‍

Focus on bio: BioForum

• Hoe bio efficiënt te verwoorden in overheidsopdrachten. Starten met bio voor overheden.
• Wie op zoek is naar bioleveranciers/boeren vindt een overzicht op Biobedrijvengids.
• Meer lokale bioproducten in zorgkeukens: Zie project ZoBio 
• Bioforum is altijd bereid om individuele gemeentes indien gewenst een uiteenzetting te geven over meer bio in hun (aankoop) beleid. Contact = maarten.jacobs@bioforum.be 
  ‍

Focus op fairtrade - Faire gemeente

• Het aankoopbeleid als hefboom voor een duurzame faire gemeente
• Zie ook: Brochure Via aankoopbeleid je faire gemeente duurzamer en fair maken, hoe doe je dat?

‍

Uit de regionale voedseldag in Limburg, sessie met boerderij Goutte, maatwerkbedrijf De Wroeter en PXL hogeschool

• Seizoensgebondenheid: bij lokale producenten, hou rekening met het seizoensaanbod. Lokale producenten werken seizoensgebonden, terwijl grootkeukens doorgaans plannen op basis van vaste menu's en jaarplanning. Dat moet bewust geadresseerd worden — bv. door te werken met seizoensmenu's of door verwerkingsproducten (confituren, diepvries, sap) in te kopen naast verse producten.
• Logistiek is een kritische factor: Logistiek is vaak één van de duurste en meest
  bepalende factoren in een lokale voedselketen. Doe bij je marktcheck ook een logistieke
  verkenning: zijn er lokale spelers die leveren aan jouw locatie(s)? Zijn er collectieve logistieke
  oplossingen (zoals coöperatieve distributieplatformen) in jouw regio?
• De chef is de centrale beslisser over welke producten gebruikt worden en hoe flexibel er gewerkt kan worden. Succesvolle samenwerking met lokale producenten verloopt via chefs die openstaan voor
  seizoensdenken en nieuwe producten. Overweeg om in je bestek of offerteaanvraag expliciet de visie van de chef op seizoensgebonden en lokale inkoop te bevragen — dat geeft een realistischer beeld dan cijfermatige criteria alleen.
• Let op: aanbestedingsprocedures die sterk sturen op prijs en schaal kunnen lokale spelers onbedoeld uitsluiten. Zelfs als er ruimte is voor duurzaamheidscriteria (zoals bio-doelstellingen), blijft prijs in publieke aanbestedingen vaak het doorslaggevende criterium. Wil je lokale ketens écht een kans geven, kies dan bewust voor gunningscriteria die kwaliteit, herkomst en samenwerking belonen — en overleg vooraf met de MVOO-helpdesk over hoe je dit juridisch sluitend formuleert.