Themawijzer: Bio

‍
Hoe kan je als lokaal bestuur biologische voeding een sterkere plek geven in het lokale voedselsysteem? Biologische landbouw draagt bij aan een voedselsysteem waarin bodem, biodiversiteit en dierenwelzijn centraal staan. Lokale besturen kunnen biologische landbouw versterken en biologische voeding dichter bij inwoners brengen via hun aankoopbeleid, publieke gronden en samenwerkingen met scholen, grootkeukens, landbouwers, horeca en buurgemeenten.

Waar begin je, welke instrumenten heb je voorhanden, en wie kan je helpen? Deze themawijzer bundelt betrouwbare informatiebronnen, praktische handvatten en inspirerende voorbeelden om in jouw gemeente rond biologische voeding aan de slag te gaan.

‍1. Wat is biologische landbouw en -voeding? 
  Europees bio-logo        agriculture.ec.europa.eu/     

Biologische landbouw moet voldoen aan specifieke wettelijke regels van de Europese biowetgeving om het Europese bio-logo te mogen dragen. Dit logo garandeert dat een product voldoet aan strenge voorwaarden voor productie, verwerking, transport en opslag. Een erkende controle-instantie ziet erop toe dat deze regels worden nageleefd. Daarom worden producenten minstens één keer per jaar gecontroleerd. Daarnaast houdt biologische landbouw rekening met het milieu, de gezondheid van de bodem en planten, het dierenwelzijn en de gezondheid van mensen.

‍

Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) vat deze principes samen onder vijf pijlers:

  • Lekker puur
  • Goed voor het milieu
  • Gezond genieten
  • Vriendelijk voor dieren 
  • 100% toekomst

Wie meer wil weten over deze pijlers kan terecht op de pagina van VLAM Alles over bio. Op de Biofiches kan je per product nagaan wat bio zo specifiek maakt en wat de wettelijke garanties van het biolabel zijn.

Daarnaast biedt BioForum ook meer informatie over de vier centrale principes van biologische landbouw, zoals uitgelegd in de inspiratiegids: 'Meer bio in je beleid'. 

‍

2. Waarom inzetten op biologische voeding? 

Volgens het Agentschap Landbouw & Zeevisserij steeg het aantal biologische landbouwbedrijven in Vlaanderen in 2025 tot 639. Samen goed voor 1,7% van het totale landbouwareaal. Daarnaast toont het rapport van VLAM over het verbruik van biologische voeding in België in 2025 dat het marktaandeel van bio tot 4,0% steeg. Ondanks de stijgende trend, is er nog veel potentieel om als lokaal bestuur bij te dragen aan het versterken van biologische landbouw en -voeding. 

Voor lokale besturen kan biologische landbouw een manier zijn om verschillende beleidsdoelstellingen met elkaar te verbinden: 

  • Landbouw en open ruimte: biologische landbouw kan zorgen voor een toekomstgerichte aanpak van landbouw en ruimte. 
  • Biodiversiteit en bodem: biologische landbouwpraktijken kunnen de negatieve impact op bodemkwaliteit, natuur en biodiversiteit verkleinen. 
  • Klimaat en milieu: biologische landbouw kan ook het gebruik van grondstoffen, energie en water verlagen. 
  • Gezondheid: door in te zetten op biologische voeding zet je ook in op de gezondheid van je inwoners. Scholen, zorginstellingen en publieke catering kunnen een duurzaam en gezond voedingsaanbod lokaal versterken.
  • Lokale economie: inzetten op korte keten en lokale biologische producenten kan landbouwers, consumenten en lokale ondernemers dichter bij elkaar brengen en voor nieuwe samenwerkingen zorgen. 
  • Voedselstrategie: bio kan een concrete actie zijn binnen een bredere lokale voedselstrategie.
  • Toerisme: 60% van de biolandbouwers zijn actief in verbredingsactiviteiten zoals de korte keten, educatie en hoevetoerisme. Daarnaast dragen ze bij aan een aantrekkelijk landschap met veel bloemen, hagen en dieren in de weiden.
  • Leefbaarheid: biolandbouwers dragen bij aan leefbare en levendige gemeenten door o.a. met hoevewinkels de verdwijnende middenstand een halt toe te roepen of met 'Community Supported Agriculture' een nieuw gemeenschapsgevoel te creëren.
  • Tewerkstelling: biolandbouw is een arbeidsintensieve sector die personen met een afstand tot de arbeidsmarkt een nieuw perspectief kan bieden.

‍‍

3. Hoe ga je aan de slag?

Er zijn verschillende hefbomen waarmee lokale besturen aan de slag kunnen om biologische voeding te stimuleren. We zetten er enkele op een rijtje die kunnen dienen als inspiratie om de eerste stappen te zetten.

Als lokaal bestuur bepaal je best zelf waar je begint om biologische voeding meer te integreren in het beleid. Kies een hefboom om op te focussen of stel een lijst op met enkele concrete en haalbare acties.

3.1 Integreer biologische voeding in je lokaal aankoopbeleid

Ga op onderzoek om te weten te komen welke ruimte er is binnen aanbestedingen om biologische producten aan te kopen. 

Denk aan:

  • Maaltijden in gemeentelijke scholen.
  • Woonzorgcentra en zorgvoorzieningen.
  • Catering voor personeel en vergaderingen.
  • Catering bij lokale evenementen.

Tip: zoek eens naar bioleveranciers of bioboeren. Een overzicht vind je in de Biobedrijvengids.

Kaart Biobedrijvengids van BioForum

‍

Mits slim aangepakt, kunnen kleine stappen vaak kostenneutraal worden gezet. Ga met bio aan de slag op basis van de mogelijkheden binnen het bestuur. Zet kleine stappen en schaal later op. Communiceer over de stappen die je zet op vlak van biologische voeding.

‍

3.2 Stimuleer de aankoop van biologische producten via concessies

Je kan het aankopen van biologische producten ook stimuleren via concessies die je gunt (bvb. cultuurcentrum).

Handige tools om hierbij te helpen zijn:

  • De Lokale inspiratiegids van BioForum met handige tips om bio in je lokale aankoopbeleid te integreren.
  • De MVOO-criteriatool van de Vlaamse overheid voor het opmaken van bestekken met bijhorende helpdesk voor lokale besturen.
  • Voor marktinformatie van bioproducten kunnen overheidsaankopers terecht bij BioForum, die een goed zicht heeft op het actuele aanbod in Vlaanderen, per productgroep en per regio. Je kan contact opnemen met Marijke van Ranst van BioForum. Zij kan meekijken naar het bestek om maximaal resultaat te bekomen.
  • Eind 2026 lanceert de Vlaamse overheid modelbestekken voor aankoop van catering voor de doelgroepen: jeugd, zorginstellingen en volwassenen. Ze zetten in op bio, korte keten, eiwitshift, voedselverspilling en gezonde voeding.

‍

3.3 Zet publieke gronden in voor biologische landbouw

Lokale besturen zijn soms eigenaar van landbouwgronden die ze kunnen inzetten voor de productie van biologische voeding. 

Denk aan: 

  • Biologische landbouw als criterium opnemen bij nieuwe gebruiksovereenkomsten en zo landbouwgrond ter beschikking stellen voor biologische productie.
  • Ruimte creëren voor starters of landbouwers die de omschakeling willen maken.
  • Een CSA (Community Supported Agriculture) laten starten op gemeentegronden.
  • Samenwerken met een bioteler voor ecologische begrazing in lokale natuurgebieden.
  • Aankoop van biologisch plantgoed.

‍

Voor meer informatie en ondersteuning bij je publieke grondbeleid kan je ook terecht bij De Landgenoten. Hun pagina: Publieke landbouwgronden zet je verder op weg.  

‍

3.4 Stimuleer lokale scholen om aan de slag te gaan met bio

Voor scholen zijn al heel wat (gratis) tools uitgewerkt om met bio aan de slag te gaan.

Denk aan:

  • Aankoop van biologische tussendoortjes voor de scholen. Via het project Oog voor Lekkers van de Vlaamse overheid promoot je gemakkelijk gezonde tussendoortjes op school. Je krijgt een hogere subsidie als je kiest voor bioproducten.

   ○ Video’s op kindermaat die bio uitleggen:

Lespakket Allesoverbio.be
  • Educatieve tools rond biolandbouw:

       Lespakket bio - derde graad lager onderwijs - YouTube

     ○ Gratis educatief pakket basisonderwijs: 

         Lespakket bio voor lager onderwijs (3e graad) | Alles over bio

    ○ Wedstrijd voor klassen rond bio:

        Wedstrijd: maak een bioaffiche en win! | Alles over bio 

  • Nodig eens een bioboer uit in de klas.

    Meer info op de website van Boerenwijs.

  • Bezoeken organiseren aan biologische landbouwbedrijven.

    Deze biobedrijven krijgen met veel plezier een klas op bezoek: Biobedrijvengids.

‍

3.5 Versterk de lokale biologische keten

Lokale besturen kunnen mee helpen bouwen aan een keten waarin biologische producten lokaal geproduceerd en afgezet kunnen worden. 

Dit kunnen ze doen door: 

  • Biologische producenten en lokale afnemers met elkaar in contact te brengen. Samenwerkingen kan je bvb. stimuleren door ontmoetingsruimtes of -centra van je gemeente in te zetten om nieuwe food hubs te faciliteren voor lokale, biologische landbouwproducenten.                                                                                                               

    Tip: werk samen met omliggende gemeentes als het lokaal aanbod te klein is.

  • Wekelijkse, maandelijkse of jaarlijkse biologische markten organiseren of ondersteunen.
  • Organiseren van evenementen rond biologische voeding om producenten, verwerkers en consumenten samen te brengen.
  • Bioboerderijen ondersteunen, die ook erkende maatwerkbedrijven zijn als onderdeel van sociaal beleid.

‍

Den Diepen Boomgaard - Biologische boerderij en deel van de sociale economie

‍

3.6 Ondersteun boeren bij hun omschakeling naar biologische landbouw

Een omschakeling naar biologische landbouw vraagt tijd, kennis en investeringen. Dit moet doordacht worden aangepakt. Lokale besturen kunnen een verbindende en faciliterende rol opnemen door bvb. netwerkmomenten, infoavonden of cursussen te organiseren.

Interessante partners hierbij:

  • Begeleidingsdiensten en opleidingen:

    ○ BioZoektBoer – gratis advies voor landbouwers die geïnteresseerd zijn in de omschakeling naar biologische landbouw.

    ○ Landwijzer - tweejarig opleidingstraject biologische landbouw.

    ○ Zowel bij NAC als AgroCampus vindt je opleidingen tot biolandbouwer voor mensen met voorkennis van landbouw.

  • Netwerken voor bioboeren:

    ○ Biobedrijfsnetwerken - Elke geïnteresseerde bioboer is welkom om samen met collega's, voorlichters en onderzoekers

       kennis en ervaring uit te wisselen. Biobedrijfsnetwerken staan ook open voor ‘beginners’, of je nu boer in

       omschakeling bent of een jonge starter.

    ○ CSA-netwerk - het netwerk van bioboeren die werken met Community Supported Agriculture.

    ○ Landbouw- en sectororganisaties rond bio:

        ■ BioForum

        ■ Boerenbond

        ■ ABS

        ■ VAC

  • Kennisinstellingen die specifiek werken rond bio:

     ○  Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt (CCBT)

        Je vindt er praktijkinformatie op maat van de landbouwer. Via de website, de nieuwsbrief BIOpraktijk en         voorlichtingsacties worden proefresultaten van Vlaams praktijkonderzoek bekendgemaakt.

    ○   Het Living Lab Agro-Ecologie en Biologische Landbouw, ook wel LLAEBIO, is een netwerk voor iedereen die zich wil          inzetten voor de verdere ontwikkeling van agro-ecologie en biologische landbouw in Vlaanderen.

Een andere optie om bioboeren te ondersteunen is bijdragen aan de kosten voor opleidingen. Stad Mechelen betaalde zo de kosten voor een opleiding biologische landbouw van Landwijzer terug.

‍

3.7 Creëer draagvlak binnen je bestuur

Biologische voeding is een thema dat raakt aan verschillende beleidsgebieden: gezondheidsbeleid, milieu- en klimaatbeleid, aankoop- en grondbeleid. Juist daarom is het belangrijk dat bio gekoppeld wordt aan bestaand beleid. Hiervoor moeten collega’s uit verschillende diensten mee aan boord zijn. Een breed draagvlak binnen je bestuur geeft de beste slaagkansen.

Een voorbeeld van hoe biologische landbouw kan gebruikt worden om verschillende beleidsdoelstellingen te halen vinden we in Kortrijk en Wellen. Deze lokale besturen bezitten natuurgebieden die nood hebben aan begrazing en werken hiervoor samen met biologische veehouderij. Zo helpen ze ook bij het behalen van doelstellingen binnen bvb. milieu- en klimaatbeleid zoals het bevorderen van biodiversiteit en verbeteren van bodemkwaliteit. 

Zichtbare voorbeelden als deze, over hoe bio een win-win kan creëren, helpen om het draagvlak voor het werken rond bio binnen je lokaal bestuur te vergroten. 

‍

4. Inspirerende praktijken‍
  • De gemeente Lummen nam biologische landbouw op in haar engagementsverklaring: ‘’We gebruiken vrijkomende publieke landbouwgrond voor het ondersteunen van jonge land- en tuinbouwers en duurzame en lokale voedselproductie (agro-ecologie, biologische landbouw, enz.)”.
  • De stad Turnhout zette een samenwerking tussen lokale bioboeren, sociale ondernemers en scholen op om leerlingen van 3 basisscholen warme soep aan te bieden. Zo levert boerderij 'De Wieltjeshoeve' biologische groente aan sociale ondernemers als Morgen Makers die de soep maken. Win-Win-Win! Meer over het project lees je hier.‍
  • In het project ZoBio werden zes samenwerkingsverbanden tussen bioboeren en zorginstellingen ondersteund. De bioboer levert daarbij lokale producten aan de keuken van zorginstellingen. De voorbeelden van samenwerkingen en kennis die daaruit zijn gekomen lees je op de website.
  • De gemeente Maldegem plantte 560 m² biologische bloembollen om de openbare ruimte te vergroenen en zo de biodiversiteit te bevorderen. Meer over het project lees je hier. 
  • ‍Het aandeel biologische ingrediënten in de maaltijden voor de stedelijke scholen en kinderopvang van ede stad Gent stijgt naar 25 procent. Lees meer: School­maal­tij­den voortaan met minstens 25 procent biologische ingrediënten. 
  • De stad Gent zet ook publieke OCMW-gronden in voor stadslandbouw op bioboerderij De Goedinge in Afsnee.
  • Wekelijkse biomarkten in Antwerpen en Gent.‍
  • De stad Oostende ondersteunde het project ‘Tuinen van Stene’ inclusief De Biopluktuin. ‍
  • De gemeente Wommelgem zocht een nieuwe invulling voor 3,7 hectare grond en geeft CSA Loof en Bezen de grond nu kosteloos in gebruik via een concessie voor 9 jaar, met elke 3 jaar een evaluatie. Een van de strikte voorwaarden in de overeenkomst is een biologische bedrijfsvoering. 
  • Met de Plantactie van stad Halle kunnen inwoners naast verschillende plantsoorten ook aan een voordelige prijs fruitbomen en kleinfruit aankopen. Als lokaal bestuur kan je dit voorbeeld van Halle gebruiken door zelf een gelijkaardige actie op te zetten waarbij biologische zaden worden verdeeld of aan een voordelig tarief verkocht aan inwoners, wat het gebruik van biologisch zaadgoed in eigen tuinen extra kan aanmoedigen. 

‍

5. Relevante bronnen van partnerorganisaties

‍

6. Waar vind je financiering en ondersteuning? 
  • Klop aan bij je lokale intercommunale. Zij werken vraaggericht en kunnen jou en buurgemeenten ondersteunen bij een gedeelde vraag naar meer bio in regionale voedselstrategieën. Zie bijvoorbeeld hoe Interwaas een partner is in de allereerste regionale Voedselstrategie Waasland of hoe IOK partner is in het EIP-project Bioregio Noorderkempen.
  • Regionale landschappen zetten veel in op het behagen en beplanten van het landschap, precies wat de biolandbouwer ook beoogt om nuttige en natuurlijke vijanden van plagen aan te trekken. Breng de twee bijeen en laat ze samen de open ruimte vergroenen en verduurzamen.
  • Met LEADER kan je steun krijgen voor projecten die het landschap verbeteren, de biodiversiteit versterken, dorpen leefbaarder maken of inzetten op innovatie in de landbouw. 
  • Landbouwers kan je verder helpen door ze te verwijzen naar de consulenten Contact - BioZoektBoer en de pagina van  het Agentschap Landbouw & Zeevisserij over steun voor biolandbouwers.‍

‍

7. Niet te missen events

‍

bijdragen rond dit thema

Deze artikelen verschenen eerder op deze website over het thema

Nog geen items gepubliceerd.